Ekran süresi: yaşa göre makul sınırlar ve bir aile planı
Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Pediatri Akademisi küçük çocuklar için ne öneriyor? Okul çağında sınır koymak için yasaklardan daha iyi işleyen bir yol.
Velilerin rehberlik birimimize en sık getirdiği konulardan biri ekran süresi. Soru genellikle "Kaç saat normal?" diye başlar. Bu soruya yaş grubuna göre farklı yanıtlar var ve en güvenilir başlangıç noktası, uluslararası sağlık kuruluşlarının önerileri.
Okul öncesi: önerilen sınırlar
Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019'da yayımladığı 5 yaş altı çocuklar için fiziksel aktivite, hareketsiz davranış ve uyku kılavuzu şunları öneriyor: 1 yaşından küçük çocuklar için ekran karşısında geçirilen süre önerilmez; 2 yaş için hareketsiz ekran süresi günde 1 saati geçmemeli; 3–4 yaş için de en çok 1 saat, daha azı daha iyidir.
Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) benzer bir çizgide: 18 aydan küçükler için görüntülü aile görüşmeleri dışında ekran önerilmez, 18–24 ay arasında yalnız nitelikli içerik ve yetişkinle birlikte izleme, 2–5 yaş için günde yaklaşık 1 saat nitelikli içerik öneriliyor. Her iki kurum da süreyle birlikte içeriğin ve birlikte izlemenin önemini vurguluyor.
Okul çağı: saat değil denge
6 yaş ve üstü için kuruluşlar tek bir saat sınırı vermiyor; AAP ekranın uyku, fiziksel etkinlik ve aile zamanının yerini almayacağı tutarlı sınırlar koymayı öneriyor. Bu yaşta okul ödevleri de ekrana taşındığı için "günde kaç saat" sorusu yerine şu soruları sormak daha yararlı:
- Çocuğum yeterince uyuyor mu? Yatmadan önceki saatte ekran var mı?
- Her gün dışarıda ya da hareket ederek vakit geçiriyor mu?
- Yemekler ve aile sohbetleri ekransız mı?
- Ekran kullanımı bitince kriz çıkıyor mu?
Bir aile planı yapmak
Yasaklar çoğu zaman pazarlığa dönüşür. Daha iyi işleyen yol, kuralları çocuğun yaşına uygun biçimde birlikte yazmaktır. AAP'nin önerdiği "aile medya planı" bu fikre dayanır. Bizim velilerle paylaştığımız örnek plan şöyle:
- Ekransız alanlar: yemek masası ve yatak odası.
- Ekransız saatler: okuldan dönüşteki ilk saat ve yatmadan önceki bir saat.
- Telefon sepeti: akşam belli bir saatten sonra evdeki tüm telefonlar, yetişkinlerinki dahil, aynı yerde.
- Haftalık değerlendirme: pazar akşamı planın işleyip işlemediği konuşulur.
Planın en önemli parçası yetişkinlerin de ona uymasıdır. Çocuklar kuralları söylediklerimizden çok yaptıklarımızdan öğrenir.
Okulda ne yapıyoruz?
Anaokulu ve ilkokulda derslerde ekran yalnız sınıf etkinliğinin parçası olarak, kısa süreli ve öğretmenle birlikte kullanılır. Ortaokul ve lisede öğrencilerin telefonları ders saatlerinde kapalı tutulur. Rehberlik birimimiz her dönem velilerle bu konuda bir atölye düzenler; tarihler duyurular sayfasında.
Kaynaklar: WHO Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age (2019); American Academy of Pediatrics, Media and Young Minds (2016) ve Family Media Plan.
